Θεωρητικά, η διεθνής εργασιακή εμπειρία θεωρείται πλεονέκτημα. Υποδηλώνει προσαρμοστικότητα, έκθεση σε διαφορετικά συστήματα, ανεπτυγμένες δεξιότητες και ικανότητα λειτουργίας σε σύνθετα περιβάλλοντα. Για πολλές γυναίκες που έχουν ζήσει και εργαστεί στο εξωτερικό, αποτελεί το αποτέλεσμα ετών επαγγελματικής εξέλιξης, ευθύνης και μάθησης.
Στην πράξη, όμως, η διεθνής εμπειρία συχνά δεν αναγνωρίζεται στον βαθμό που θα περίμενε κανείς, ιδιαίτερα σε περιφερειακές αγορές εργασίας, όπως αυτή της Κρήτης.
Η προτίμηση στο οικείο
Οι τοπικοί εργοδότες σπάνια απορρίπτουν ανοιχτά τη διεθνή εμπειρία. Αντίθετα, δυσκολεύονται να την ερμηνεύσουν. Σε μικρές ή ήδη επιβαρυμένες επιχειρήσεις, οι προσλήψεις καθοδηγούνται συχνά από την ανάγκη περιορισμού του ρίσκου και όχι από τη μακροπρόθεσμη προοπτική. Η «τοπική εμπειρία» λειτουργεί ως συντόμευση, μια ένδειξη ότι ο υποψήφιος γνωρίζει ήδη τους άγραφους κανόνες, τον τρόπο επικοινωνίας, τον ρυθμό εργασίας, τις εποχικές πιέσεις και τις προσδοκίες διαθεσιμότητας.
Η επιλογή αυτή δεν αφορά τόσο τις δεξιότητες, όσο την προβλεψιμότητα.
Αντίθετα, η διεθνής εμπειρία συχνά φαντάζει αφηρημένη. Οι εργοδότες μπορεί να αναρωτιούνται:
Θα προσαρμοστεί γρήγορα στις τοπικές συνθήκες;
Θα αποδεχθεί τις υφιστάμενες εργασιακές συνθήκες;
Θα παραμείνει στην επιχείρηση;
Θα έχει προσδοκίες που δεν μπορούμε να καλύψουμε;
Αυτές οι ανησυχίες σπάνια εκφράζονται ανοιχτά, όμως επηρεάζουν καθοριστικά τις αποφάσεις πρόσληψης.
Όταν η εμπειρία δεν «μεταφράζεται»
Πολλές γυναίκες που επιστρέφουν στην Κρήτη διαθέτουν εμπειρία από μεγάλους οργανισμούς, δημόσιους φορείς ή διεθνή περιβάλλοντα. Ωστόσο, οι τοπικές θέσεις εργασίας συχνά λειτουργούν με διαφορετικές δομές: μικρές ομάδες, περιορισμένη υποστήριξη ανθρώπινου δυναμικού, άτυπες πρακτικές διοίκησης και μεγάλη εξάρτηση από την προσωπική εμπιστοσύνη.
Έτσι, η διεθνής εμπειρία δεν απορρίπτεται, απλώς παραμερίζεται.
Η αξιολόγηση μετατοπίζεται από το «τι γνωρίζει» η υποψήφια στο «πόσο άμεσα αξιοποιήσιμη» θεωρείται. Δημιουργείται έτσι ένα σιωπηρό κενό ανάμεσα στην ικανότητα και την ευκαιρία.
Ο αντίκτυπος στις επαγγελματικές πορείες των γυναικών
Με τον καιρό, αυτή η δυναμική οδηγεί σε προβλέψιμα αποτελέσματα:
Οι γυναίκες αποδέχονται θέσεις χαμηλότερες των δυνατοτήτων τους για να αποκτήσουν «τοπική εμπειρία»
Η επαγγελματική εξέλιξη επιβραδύνεται ή επανεκκινείται από την αρχή
Η αυτοπεποίθηση διαβρώνεται
Ορισμένες γυναίκες αποσύρονται πλήρως από την αγορά εργασίας
Αυτό που μοιάζει με προσωπική επιλογή είναι συχνά αντίδραση σε επαναλαμβανόμενα μηνύματα ότι η προηγούμενη εμπειρία τους δεν μετρά πλέον.
Το φαινόμενο αυτό επηρεάζει ιδιαίτερα τις μετανάστριες, τις γυναίκες που επιστρέφουν από το εξωτερικό και όσες έχουν μη γραμμικές επαγγελματικές διαδρομές.
Ένα διαρθρωτικό, όχι ατομικό, ζήτημα
Το πρόβλημα δεν είναι ότι η τοπική εμπειρία δεν έχει αξία. Έχει, ιδίως σε τομείς που επηρεάζονται από τοπικούς κανονισμούς, πελατειακές προσδοκίες και εποχικότητα.
Το ζήτημα προκύπτει όταν η τοπική εμπειρία μετατρέπεται σε άκαμπτο φίλτρο αντί για ένα από τα στοιχεία αξιολόγησης.
Όταν το οικείο υπερισχύει της μεταβιβάσιμης ικανότητας, οι ελλείψεις προσωπικού συνυπάρχουν με ανεκμετάλλευτο ανθρώπινο δυναμικό. Οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να στελεχωθούν, ενώ έμπειρες γυναίκες παραμένουν υποαπασχολούμενες.
Γιατί αυτό αφορά την Κρήτη
Η αγορά εργασίας της Κρήτης αντιμετωπίζει δημογραφική πίεση, χρόνιες ελλείψεις προσωπικού και αυξανόμενη εξάρτηση από μη παραδοσιακές ομάδες εργαζομένων. Παράλληλα, στο νησί ζει ένας αυξανόμενος αριθμός γυναικών με διεθνή εκπαίδευση και επαγγελματική εμπειρία.
Η αγνόηση αυτού του δυναμικού δεν είναι ουδέτερη επιλογή, έχει κόστος.
Η πρόκληση δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στην τοπική και τη διεθνή εμπειρία, αλλά να μάθουμε να αναγνωρίζουμε την αξία πέρα από ό,τι φαίνεται άμεσα οικείο. Αυτό απαιτεί καλύτερη «μετάφραση» της εμπειρίας, σαφέστερες προσδοκίες και από τις δύο πλευρές, και συστήματα που επιτρέπουν την προσαρμογή αντί να απαιτούν άμεση προσαρμογή.
Κοιτώντας μπροστά
Η αναγνώριση της διεθνούς εμπειρίας δεν σημαίνει χαλάρωση των κριτηρίων. Σημαίνει κατανόηση του πώς οι δεξιότητες, οι συμπεριφορές και η γνώση μεταφέρονται από ένα πλαίσιο σε άλλο, και δημιουργία χώρου για αυτή τη μετάβαση.
Για τις γυναίκες, αυτό μειώνει την αυτοενοχοποίηση και αποκαθιστά την αυτοπεποίθηση.
Για τους εργοδότες, διευρύνει την πρόσβαση σε ταλέντο και ενισχύει τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα του ανθρώπινου δυναμικού.
Η τοπική εμπειρία έχει σημασία.
Όμως δεν θα πρέπει να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο συμμετοχής στην αγορά εργασίας.